Uçağa Alınmama, İptal ve Sınırda Geri Çevrilme: Nedenleri ve Haklarınız
Fazla satış yüzünden uçağa alınmamakla belge eksikliği yüzünden geri çevrilmek aynı şey değildir. Haklarınızı SHY-YOLCU'ya, önlemleri resmî kaynaklara göre anlattık.
- Yazar: Ziya Turizm Editörlüğü
- Yayın:
- 7 dk okuma
İçindekiler
Kısaca
Yolculuk günü yaşanan bir aksaklığın sonucu, nedenine göre değişir:
- Fazla satış nedeniyle uçağa alınmama: Onaylı rezervasyonunuz ve geçerli biletiniz olduğu hâlde havayolu sizi uçağa almazsa, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün (SHGM) yolcu hakları yönetmeliğine (SHY-YOLCU) göre tazminat, bilet iadesi ya da alternatif uçuş ve bekleme hizmetleri hakkınız doğar.
- Belge, sağlık ya da güvenlik nedeniyle uçağa alınmama: Yönetmelik, uygun olmayan seyahat belgeleri gibi makul gerekçelerle yapılan geri çevirmeyi "uçağa kabul edilmeme" saymaz. Bu durumda yönetmelikteki tazminat uygulanmaz.
- Uçuşun iptali ya da gecikmesi: Nedene ve bekleme süresine göre ikram, konaklama, bilet iadesi ya da tazminat hakkı doğabilir.
- Varış ülkesinde girişte geri çevrilme: Girişe o ülkenin sınır makamları karar verir. T.C. Dışişleri Bakanlığı, geçerli bir pasaportunuz yoksa temsilciliklerin yabancı bir ülkeye girişinizi sağlayamayacağını belirtir.
SHY-YOLCU; Türk havayollarının Türkiye'deki havalimanlarına ve havalimanlarından, yabancı havayollarının ise Türkiye'deki havalimanlarından yaptığı uçuşlarda uygulanır. Bu bilgiler mevzuat değiştikçe değişebilir; güncel metni SHGM'nin sitesinden kontrol edin.
Fazla satış: uçağa alınmazsanız
Havayolları bazen bir uçuş için koltuk sayısından fazla rezervasyon kabul eder. SHY-YOLCU'ya göre böyle bir durumda havayolu önce, kendisiyle anlaşacağı menfaatler karşılığında koltuğundan vazgeçecek gönüllüler arar. Gönüllülere bu menfaatlerin yanında bilet iadesi ya da alternatif uçuş seçenekleri de sunulur.
Yeterli gönüllü çıkmazsa havayolu yolcuları istekleri dışında uçağa almayabilir. Bu durumda şu yükümlülükleri derhal yerine getirmek zorundadır:
- Tazminat: Tutarlar aşağıdaki tabloda.
- Bilet iadesi ya da alternatif uçuş: Bilet bedelinin en geç yedi gün içinde iadesi ve gerekiyorsa çıkış noktasına ücretsiz dönüş uçuşu; ya da ilk fırsatta veya sizin seçeceğiniz daha sonraki bir tarihte son varış yerine alternatif uçuş.
- Bekleme hizmetleri: Beklemenin süresine göre içecek ve yemek, gece kalmak gerekirse otel ve otelle havalimanı arasında ulaşım, ayrıca iki ücretsiz telefon araması ya da e-posta.
Tazminat tutarları
- İç hat uçuşları: 100 avro
- Dış hat, 1.500 km ve daha kısa: 250 avro
- Dış hat, 1.500–3.500 km: 400 avro
- Dış hat, 3.500 km'den uzun: 600 avro
Tutarlar, SHY-YOLCU'nun 10 Aralık 2024'te değişen 8. maddesinde yer alır. Türk lirası karşılığı, ödemenin yapıldığı günün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuruyla hesaplanır. Mesafede planlanan son varış yeri esas alınır.
Havayolu size, son varış yerine mesafeye göre planlanan saatten en fazla iki, üç ya da dört saat sonra ulaştıran bir alternatif uçuş sunarsa tazminatı yüzde 50 düşürebilir.
Belge yüzünden geri çevrilmemek için
Uygun olmayan seyahat belgesi nedeniyle uçağa alınmamak, SHY-YOLCU'ya göre tazminat doğuran bir durum değildir. Bu yüzden önlemi yola çıkmadan alın:
- Pasaportun süresi: T.C. Dışişleri Bakanlığı, transit geçilecek ya da ziyaret edilecek ülkelerin farklı uygulamaları nedeniyle pasaportun 6 ay geçerli olmasını tavsiye eder. Ülkelere göre aranan süreler Bakanlığın umuma mahsus pasaport sayfasında listelenir.
- Pasaportun durumu: Bakanlığın konsolosluk rehberi, yola çıkmadan önce pasaportta yırtık, kazıntı ya da silinme gibi bir tahrifat bulunmadığından emin olmanızı ister.
- Biletteki ad: Bilet, pasaportunuzdaki yazımla aynı olmalıdır. Bileti alırken nelere bakacağınızı uçak bileti alırken dikkat edilecekler yazımızda anlattık.
- Giriş koşulları: Konsolosluk rehberine göre bazı ülkeler girişte belli bir miktar nakit para, otel rezervasyonu ya da belirli aşıların yapıldığını gösteren belge gibi özel koşullar arayabilir. Gideceğiniz ve aktarma yapacağınız ülkenin koşullarını o ülkenin resmî kaynaklarından kontrol edin.
- Yurt dışı çıkış harcı: Türk vatandaşıysanız harcı yolculuktan önce ödeyin. Ödeme kanallarını Avrupa turu hazırlık listemizde anlattık.
Uçuşunuz iptal edilirse
SHY-YOLCU'ya göre uçuşu iptal edilen yolcuya havayolu, bilet iadesi ya da alternatif uçuş seçeneklerini sunar ve bekleme hizmetlerini sağlar. Alternatif uçuş ertesi güne ya da sonraki günlere kalırsa konaklama ve ulaşım da bunlara eklenir. Havayolu, iptali bildirirken size olası alternatif ulaşım yolları hakkında da bilgi vermek zorundadır.
Tazminat hakkı, iptalden ne zaman haberdar edildiğinize bağlıdır. Şu durumlarda tazminat doğmaz:
- Planlanan kalkıştan en az iki hafta önce haberdar edildiyseniz,
- İki hafta ile yedi gün arasında haberdar edildiyseniz ve size planlanan saatten en fazla iki saat önce kalkıp son varış yerine en fazla dört saat geç varmanızı sağlayan bir alternatif sunulduysa,
- Yedi günden kısa süre kala haberdar edildiyseniz ve en fazla bir saat önce kalkıp en fazla iki saat geç varmanızı sağlayan bir alternatif sunulduysa.
Ne zaman haberdar edildiğinizi kanıtlama yükü havayoluna aittir. Ancak havayolu iletişim bilgisi istediği hâlde siz bu bilgiyi vermediyseniz ya da yanlış verdiyseniz havayolu sorumluluktan kurtulur.
Havayolu, bütün önlemleri almasına rağmen iptale olağanüstü hâllerin yol açtığını kanıtlarsa tazminat ödemekle yükümlü olmaz. Yönetmelik; siyasi istikrarsızlığı, uçuşa uygun olmayan hava koşullarını, doğal afetleri, güvenlik risklerini, beklenmedik uçuş emniyeti eksikliklerini ve grevi bu hâllere örnek gösterir. Bu durumda da bilet iadesi ya da alternatif uçuş ve bekleme hizmetleri yükümlülüğü sürer.
Uçuşunuz gecikirse
Havayolu, uçuşun mesafeye göre şu süreler kadar ya da daha fazla gecikmesini beklediğinde bekleme hizmetlerini sunmak zorundadır:
- İç hat uçuşları ve 1.500 km'ye kadar: 2 saat
- 1.500–3.500 km: 3 saat
- 3.500 km'den uzun: 4 saat
Bu hizmetler, beklemenin süresine göre içecek ve yemek ile iki ücretsiz telefon araması ya da e-posta hakkıdır. Yeni kalkış saati ertesi güne ya da sonraki günlere kalırsa konaklama ve otelle havalimanı arasındaki ulaşım da sağlanır. Gecikme en az beş saati bulursa bilet iadesini seçebilirsiniz.
10 Aralık 2024'teki değişiklikle yönetmeliğe yeni bir hüküm eklendi: Uçuş teknik ya da operasyonel nedenlerle gecikir ve son varış yerinize 3 saat ya da daha fazla geç ulaşırsanız, havayolu tazminat ile bilet iadesi ya da alternatif uçuş yükümlülüklerini derhal yerine getirir.
Hakkınızı nasıl ararsınız?
Havayolu, uçağa almadığı ya da uçuşu iptal edilen her yolcuya tazminat ve yardım kurallarını gösteren yazılı bir bildirim vermek zorundadır. Check-in kontuarında ya da biniş kapısında bu metni isteyebilirsiniz.
SHGM'ye göre uçağa kabul edilmeme, gecikme, iptal ve alt sınıfa yerleştirme başvuruları önce şikâyet edilen havayoluna yapılır. Başvurunuzu SHGM'nin çevrim içi sistemi (kdmerp.shgm.gov.tr) üzerinden de yapabilirsiniz; usul SHGM'nin Yolcu Hakları (yeni sekmede açılır) sayfasında anlatılır. Yasal yollara başvurma hakkınız saklıdır.
Başvururken işinize yarayacak belgeleri saklayın: bilet ve rezervasyon kodu, biniş kartı, havayolunun yazılı bildirimleri ve bekleme sırasında yaptığınız zorunlu harcamaların fişleri.
SHGM'ye göre uçuşta bir aksama yokken yolcunun kendi isteğiyle yaptığı bilet iptal ve değişiklikleri, biletleme hataları ve bagaja ilişkin şikâyetler bu yönetmelik kapsamında değerlendirilmez. Bunlar için doğrudan havayoluna başvurun.
Sınırda geri çevrilmemek için
Bir ülkeye girişe o ülkenin sınır makamları karar verir. Dışişleri Bakanlığının konsolosluk rehberi bu konuda şunları hatırlatır:
- Geçerli bir pasaportunuz yoksa T.C. temsilcilikleri yabancı bir ülkeye girişinizi sağlayamaz.
- Pasaportunuzla doğrudan girebildiğiniz ülkelerde bile sınır yetkilileri sizden ek bilgi ve belge isteyebilir.
- Pek çok ülke, belli miktarın üzerindeki nakit parayı ve mücevheri girişte beyan etmenizi zorunlu tutar.
Bu yüzden konaklama adresinizi ve dönüş biletinizi gösteren belgeleri yanınızda taşıyın; sorulara açık ve doğru cevap verin.
Yurt dışında zor durumda kalırsanız T.C. temsilciliklerine ve Dışişleri'nin Konsolosluk Çağrı Merkezi'ne ulaşabilirsiniz. Numaralar ve e-Devlet'teki acil durum bildirimi için inanç turu öncesi resmî kaynak kontrol listemizdeki acil durum başlığına bakın. Paket turdaysanız sorunu önce tur yetkilisine ya da acentanıza bildirin; SHY-YOLCU, paket tur mevzuatından doğan haklarınızı etkilemez.
Sık sorulan sorular
SHY-YOLCU'ya göre hayır. Yönetmelik; sağlık, emniyet, güvenlik ya da uygun olmayan seyahat belgeleri gibi makul gerekçelerle uçuşa kabul edilmemeyi "uçağa kabul edilmeme" saymaz. Bu yüzden pasaportunuzu ve giriş koşullarını yola çıkmadan kontrol edin.
Havayolu, bütün önlemleri almasına rağmen iptale olağanüstü hâllerin yol açtığını kanıtlarsa tazminat ödemekle yükümlü değildir; yönetmelik uçuşa uygun olmayan hava koşullarını bu hâller arasında sayar. Bilet iadesi ya da alternatif uçuş ve bekleme hizmetleri yükümlülüğü ise sürer.
10 Aralık 2024'teki değişikliğe göre uçuş teknik ya da operasyonel nedenlerle gecikir ve son varış yerinize 3 saat ya da daha fazla geç ulaşırsanız, havayolu tazminat ile bilet iadesi ya da alternatif uçuş yükümlülüklerini derhal yerine getirir. Diğer gecikmelerde mesafeye göre 2, 3 ya da 4 saatten itibaren bekleme hizmetleri, en az 5 saatlik gecikmede bilet iadesi hakkı doğar.
SHGM, bagaja ilişkin şikâyetlerin SHY-YOLCU kapsamında değerlendirilmediğini belirtir. Bagaj sorununu havalimanından ayrılmadan havayolunun ilgili birimine bildirin ve size verilen tutanağı saklayın.
Tutarlar avro olarak belirlenmiştir; Türk lirası karşılığı ödemenin yapıldığı günün Merkez Bankası döviz satış kuruyla hesaplanır. Tazminat nakit, banka havalesi, ödeme emri ya da çekle ödenebilir; seyahat fişi gibi başka biçimler için imzalı onayınız gerekir.
Kaynaklar
- Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YOLCU) (yeni sekmede açılır) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, erişim 19 Kasım 2026
- SHY-YOLCU'da değişiklik yapılmasına ilişkin yönetmelik (10.12.2024, sayı 32748) (yeni sekmede açılır) Resmî Gazete, erişim 19 Kasım 2026
- Yolcu Hakları (yeni sekmede açılır) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, erişim 19 Kasım 2026
- Yurt Dışına Seyahat Edeceklere Konsolosluk Rehberi (yeni sekmede açılır) T.C. Dışişleri Bakanlığı, erişim 19 Kasım 2026
- Umuma mahsus pasaport (yeni sekmede açılır) T.C. Dışişleri Bakanlığı, erişim 19 Kasım 2026

